على محمدى خراسانى
53
شرح مكاسب (فارسى)
النافع فرموده : الخيار ستّة اقسام . . . « 1 » ، نوع فقهاءدر كلمات خويش هفت قسم را ذكر كردهاندمنجمله علّامه در قواعد « 2 » و . . . ، عدّهاى كه درصدد استقصاء همهء اقسام بودند بيش از هفت قسمذكر كردهاند تا آنجا كه شهيد در لمعه چهارده قسمرا بر شمردهاند « 3 » و تازه بعضى از اقسام را ذكرنكرده است ( شايد منظور شيخ اين باشد كه شهيدثانى در آخر خيارات شرح لمعه در ذيل خيارتفليس فرعى را در رابطه با طلبكار ميّت ذكر كرده وفرموده : جاداشت كه اينهم قسم مستقّلى شمردهشود و در نتيجه اقسام خيار پانزده تا شود « 4 » پسمنحصر به چهارده هم نيست . ) به هر حال شيخاعظم مىفرمايد : ما از مشهور پيروى كرده و بههفت قسم از اقسام خيارات ( خيار مجلس ، خيارحيوان ، خيار شرط ، خيار غبن ، خيار عيب ، خيارتأخير ، خيار رؤيت ) اكتفا مىكنيم و معتقد هستيمكه ساير انواع خيارات مستحق بحث جدانمىباشند و احكام و مسائل آنها از همين هفتقسم دانسته مىشود . ( فى المثل يكى از خياراتخيار ما يفسد ليومه است كه حكمش از خيارتأخير دانسته مىشود . يا يكى از اقسام خيار ، خيار تدليس است كه حكمش از خيار غبن دانستهمىشود و . . . ) و لذا بحث اقسام خيارات را درهفت قسم تنظيم كرده و جدا جدا بحث مىكنيم :
--> ( 1 ) . مختصر النافع ، ص 121 . ( 2 ) . قواعد ، ج 2 ، ص 64 . ( 3 ) . لمعهء دمشقيّه ، ج 3 ، ص 447 به بعد . ( 4 ) . لمعهء دمشقيّه ، ج 3 ، ص 511 .